Thầy Năm Chén
- Tiểu Tử


Sau trận Tết Mậu Thân (1968) ở Huế, gia đ́nh ông thầy thuốc Nam đó chết hết, chỉ c̣n lại có hai cha con. Nhà cửa tiêu tan, sự nghiệp tiêu tan, thầy không muốn ở lại cái vùng đất mà thầy cho là c̣n gần với quân xâm lăng miền Bắc. Thầy gạt nước mắt, dẫn thằng con trong tuổi quân dịch đi vô Nam. Thầy nói: "Ở trong nớ tuy tứ cố vô thân nhưng chắc chắn là ḿnh được yên ổn lâu dài".
Trên chuyến xe vào Sài G̣n, ông bắt chuyện với một sư ông lên xe ở trạm Nha Trang. Th́ ra sư ông cũng là thầy thuốc Nam nữa. Nhờ vậy, tâm sự được dàn trải dễ dàng. Sư ông trụ tŕ ở chùa Thiền Lâm Gia Định, vừa làm phật sự vừa bắt mạch vừa bốc thuốc. Sư ông nói:
- Tôi làm không xuể.
- Bịnh nhân có đông không ?
- Tùy mùa. Nói chung chung th́ cũng nhiều. Với tôi, phật sự là chánh, c̣n chữa bịnh là phụ. V́ không đủ thời giờ nên tôi đành từ chối bịnh nhân ... Thấy cũng tội nghiệp !
Khi sư ông biết t́nh cảnh của cha con ông thầy thuốc Nam, sư đề nghị:
- Nếu ông anh không chê th́ tôi xin mời ông anh về tá túc với chúng tôi. Ḿnh sẽ phụ nhau chữa bịnh cho đồng bào th́ thật là hoan hỉ.
Trong cảnh "tứ cố vô thân", đề nghị của sư ông như một cái phao. Ông thầy nhận lời và cám ơn rối rít. Sư ông nói:
- Đời sống trong chùa đạm bạc như thế nào chắc ông anh cũng đoán biết, không cần phải giải bày. Duy chỉ có điều này là cần nói rơ: bịnh nhân đến chùa phần đông là đồng bào nghèo, mà chùa th́ không có khả năng tài chánh để chữa thí, v́ vậy, ḿnh chỉ lấy tiền thuốc thôi.
- Ngoài nớ, gặp bịnh nhân nghèo, tôi cũng làm như rứa. Đôi khi c̣n không lấy tiền.
- A di đà Phật ...
... Chùa Thiền Lâm nằm giữa một nghĩa trang vây quanh bởi một bức tường rào xây bằng gạch bờ-lóc không có tô và cũng không quét vôi. Nhiều nơi tường bị nứt dài, gạch bể lỗ đỗ. Dọc theo mặt tiền là mấy "tiệm" hớt tóc (Không biết gọi là ǵ cho đúng. Mấy anh thợ hớt tóc, trước đây hớt tóc dạo, bây giờ ... đóng đô ở đó bằng cách đóng lên tường mấy cây đinh rồi móc tấm ni-lông hay tấm vải trắng cỡ thước rưỡi bề ngang, có mấy cây trúc chống căng ra như một mái nhà. Bên dưới, đặt hai ghế đẩu - một cho khách, một cho thợ hớt tóc - và trên tường treo ngang tầm mắt người ngồi ghế đẩu là tấm kiếng cỡ hai trang giấy lớn.Trên tường cũng có viết nguệch ngoạc bằng sơn dầu các kiểu tóc và giá cả. Chiều, họ gỡ hết đem đi. Sáng, họ trương lên, ngồi đánh cờ tướng với nhau hay hút thuốc rung đùi ... đợi khách !). Cổng vào nghĩa trang, bằng sắt rỉ sét xiêu vẹo, mang một bảng gỗ đă mục nhiều nơi, lớp sơn tróc rơi để ḷi sớ gỗ, nhưng cũng c̣n vừa đọc vừa ... đoán ra được hàng chữ: "Nghĩa trang Hội Tương tế X...".Từ ngoài ngơ chạy thẳng vô chùa là đường đất đỏ nằm giữa hai hàng cây điệp. Vây quanh chùa là mả thấp mả cao xếp hàng dài dài ...
Chùa là một ngôi nhà cất theo kiểu xưa: nền cao, nóc bánh ích, cột kèo gỗ, ba gian hai chái, hàng ba thật rộng. Không có mái cong chạm rồng chạm phụng ǵ hết. Mới nh́n tưởng là nhà ở chớ không phải chùa ! Biết là chùa nhờ có tấm bảng nằm dưới mái hiên: "Thiền Lâm Tự" ! Bên trong không có "năm ngăn bảy nắp đầy dẫy tượng Phật, tượng Bồ Tát sơn son thếp vàng" như mấy chùa nổi tiếng. Nhưng cũng có đầy đủ ngôi tam bảo với các vật dụng cần thiết để làm phật sự. Ở đây, đúng là một cảnh chùa nghèo. Tuy nhiên, theo lời sư ông, những ngày rằm ngày vía, phật tử đến cúng bái khá đông. Phần lớn là đồng bào ở trong vùng và những người không thích "chùa nhà giàu" - chính họ nói như vậy.
Về chùa Thiền Lâm, sư ông phân công rơ rệt: sư ông và người đệ tử lo phật sự và trông nom trong ngoài, c̣n cha con ông thầy th́ lo phần chữa bịnh kể cả việc đi bổ thuốc. Cái chái phía bên phải xưa nay vẫn là pḥng mạch, bây giờ giao hẳn cho ông thầy tự do sắp xếp. Cha con ông được cho một căn buồng ở hậu liêu, có cửa sổ nh́n ra vườn rau cải của chùa. Lâu lâu, có ai rước sư ông đi làm đám ở đâu th́ cha con ông thầy lănh phần đèn nhang cúng bái thường nhựt ...
Ông thầy chữa bịnh mát tay nên bịnh nhân càng ngày càng đông. Thầy bắt mạch, rờ trán, xem lưỡ i... rồi bốc thuốc gói từng thang bằng giấy báo. Khi trao thuốc lúc nào thầy cũng dặn: "Đổ vô năm chén nước, sắc c̣n một chén uống". Thang nào của thầy cũng là năm chén nước và không thang nào là không đi kèm với câu dặn ḍ trên. V́ vậy, bịnh nhân và người trong vùng gọi ổng là "thầy năm chén". Lâu ngày thành tên luôn, làm như thầy thứ Năm và tên Chén vậy ! Cho nên, về sau, khi nói chuyện với thầy, bịnh nhân gọi thầy bằng "thầy Năm" rất tự nhiên. Không thấy thầy ngạc nhiên hay cải chánh ǵ hết !
Thằng con thầy Năm Chén, tên Kiệt, thông minh học giỏi cần cù. Kiệt thi đậu vào trường kỹ thuật Cao Thắng. Mấy năm sau, chưa ra trường đă phải nhập ngũ, đi công binh. Lâu lâu được kỳ phép, về chùa giúp cha bổ thuốc bốc thuốc, giống như thời mới vào Nam với hy vọng "nơi ni ḿnh sẽ được yên ổn lâu dài"...
... Vậy rồi có ngày 30 tháng tư 1975...
Hồi thời Tết Mậu Thân, thầy c̣n chạy vô Nam. Bây giờ, thầy không biết chạy đi đâu nữa. Thầy thở dài: "Đúng là cái số !". Bản chất thầy hiền ḥa mộc mạc như các vị thuốc Nam của thầy, cho nên sự miền Nam mất vào tay cộng sản, thầy nghĩ rất đơn giản: "Tại ông Trời ! Nhơn bất thắng Thiên, ông bà ḿnh dạy như rứa. Khi ổng đă định, mần răng mà căi được !". Hồi xưa, thầy học "chữ thánh hiền" trước khi thầy học thuốc. Chữ thánh hiền đă cho thầy có cái nh́n rất khiêm tốn khi thầy chữa bịnh: "Chẳng qua là phước chủ may thầy ...". Bây giờ, sống trong nghĩa trang, ngày ngày nh́n mấy lô mả to mả nhỏ nằm im hàng hàng, thầy càng tin ở số mạng. Cái số thầy phải bỏ xứ để vô Nam, cái số thầy phải ở chùa bốc thuốc, rồi bây giờ cái số thầy "bị mất nước; sống mần răng với bọn cộng sản đây ?". Nghĩ đến đó, thầy tự an ủi: "Chừ, ḿnh sống giữa những người chết, chắc bọn nó để cho yên ...".
Kiệt đi học tập mấy hôm rồi về chùa phụ sư ông quét dọn trong ngoài, bởi v́ bên pḥng mạch bịnh nhân cũng vắng. Làm như người ta lo sợ quá rồi ... quên bịnh ! Trái lại bên phía chùa th́ lại đông người lui tới và ngày nào cũng có người. Làm như bây giờ người ta chỉ c̣n biết ... dựa vào Phật !
Thời gian sau, Kiệt t́m được việc làm ở Khánh Hội, trong một ga-ra nằm cạnh bờ sông, chuyên sửa máy xe hơi máy tàu. Thầy Năm Chén và sư ông lâu lâu đóng cửa pḥng mạch, đóng cửa chùa để đi học tập chánh trị. Bởi v́ "tư tưởng Mác Lê là ngọn đuốc soi đường cho nhân loại", phải thông suốt để về chùa làm phật sự cho đúng ... "tác phong cách mạng" và về pḥng mạch kê toa bốc thuốc cho hợp với ... "yêu cầu đấu tranh giai cấp" !
Một hôm, mấy cán bộ thành vào viếng nghĩa trang. Sau khi đi một ṿng, họ khen ... hai hàng phượng đẹp ! Cuối cùng, họ nói:
- Theo quy hoạch của thành phố, nơi này sẽ là công viên cây xanh, để đồng bào quanh vùng có nơi thư giăn. Việc bốc mộ sẽ có thông cáo. Mấy người được ở lại đây để trông chừng việc bốc mộ cho đến thời hạn ấn định trong thông cáo là phải dọn đi ngay. Rơ chứ ?
Sư ông làm thinh. Thầy Năm Chén cũng làm thinh. Nói cái ǵ bây giờ ? Đối với những người không biết luật pháp, đối với chế độ CS không có luật pháp, th́ nói "ừ" hay nói "không" cũng đều là vô nghĩa ! Bởi v́ họ không chấp nhận sự đối thoại. Ngoài ra, họ kiêu căng đến mức độ có thể viết một câu tổ bố và lố lăng quá mức mà ai cũng thấy trên đường đi Bến Lức - câu này dân chúng chuyền miệng cho nhau nghe từ mấy tháng nay và chính mắt thầy Năm Chén đă đọc khi đi bổ thuốc ở vùng đó - "Thằng trời đi chỗ khác chơi; Để cho Nông Hội tiến lên làm mùa". Th́ ... c̣n lời ǵ để nói ?
Nhưng sự "làm thinh" của sư ông và thầy Năm Chén không phải chỉ đơn thuần ở chỗ "hết nước nói", mà c̣n là cách để tỏ thái độ của hai ông: làm thinh là khinh miệt bọn chúng, những thằng không đáng để nói chuyện, những thằng mất gốc, tổ tiên không thờ đi thờ hai thằng tây mũi lơ Mác ǵ ǵ Lê ǵ ǵ đó không biết nữa. Sự làm thinh của hai ông - sự làm thinh của kẻ sĩ - có giá trị gấp mấy lần những lời thóa mạ chửi bới, vậy mà mấy cán bộ CS lại cho là "thành quả của giác ngộ cách mạng" !
Mấy hôm sau, thầy Năm Chén kéo thằng con ra góc nghĩa trang, thấp giọng nói:
- Cha có chuyện ni muốn nói với con. Nhưng con phải giữ kín.
- Dạ.
- Con nên t́m đường đi chui đi.
- Cha nói chi lạ rứa ?
- Không có chi lạ hết. Cha không muốn con ở lại xứ ni. Ḿnh không c̣n đất đứng nữa, con à.
Nói đến đây, giọng thầy nghẹn lại. Thầy không nh́n con. Thầy nh́n ra mấy lô mả. Thầy chớp mắt thật nhanh để nước mắt đừng đọng thành giọt. Rồi thầy thở dài ...
Mồ mả sao mà an b́nh chi lạ. Rồi sẽ không c̣n được như vầy nữa, nay mai ... Chế độ không để cho ai được yên, kể cả người chết !
Kiệt nh́n cha, bồi hồi. Con người đó xưa nay hiền ḥa, an phận. Vậy mà bây giờ lấy một quyết định có tánh cách chống đối dầu là tiêu cực, chứng tỏ ông "chịu đựng hết nổi".
- Nghèo như ḿnh th́ lấy vàng mô mà đi chui, cha ?
- Cha nghe nói có nhiều người làm việc trên tàu. Họ đi được.
- Nhưng đó là họ đi một ḿnh. Đi đánh cá, gặp dịp là đi luôn.
- Th́ cha cũng muốn con t́m cách làm như rứa. Con cũng một ḿnh chớ mấy ḿnh.
- Không ! Con c̣n có cha nữa.
- Đừng lo cho cha. Cha già rồi. Tương lai là con, mô phải là cha.
- Gia đ́nh ḿnh chết hết, c̣n lại có hai cha con. Con đâu thể nào bỏ cha được, cha.
- Chính bởi v́ cha chỉ c̣n lại có ḿnh con mà cha muốn con phải đi khỏi xứ ni. Cha không muốn thấy con làm tôi mọi cho một lũ ngu dốt. Cha muốn thấy con được sống trong một xứ tự do. Có nghèo cũng nghèo trong tự do. Mà rủi có ... rủi có chết cũng chết trong tự do,con à.
Đến đây th́ Kiệt không dám nh́n cha, bởi v́ gương mặt héo hon đó vừa nhăn nhúm lại như một miếng cau khô. Ḷng quặn thắt, Kiệt nh́n đi nơi khác.
Mồ mả sao mà an b́nh chi lạ. Đằng kia, hai hàng phượng trổ bông đỏ ối. Màu đỏ trong nghĩa trang, xem vừa lạc lơng vừa vô duyên, không hợp t́nh hợp cảnh chút nào. Vậy mà bao lâu nay Kiệt không hề để ư. Làm như phải lâm vào một nghịch cảnh, người ta mới nh́n thấy rơ những nghịch cảnh chung quanh ! Bây giờ th́ đến phiên Kiệt thở dài ...
... Từ ngày có thông cáo dán trên cổng nghĩa trang, đồng bào tới lui chùa nườm nượp. Làm như thiên hạ muốn gần Phật thường hơn, đều đặn hơn, lâu hơn ... trong những ngày những tháng c̣n lại này. Bởi v́ Phật sẽ không c̣n được ở đây nữa, mặc dầu - theo lời ông già bà cả trong xóm - Phật đă được an vị ở chùa này gần ba mươi năm, hồi thời chưa có nghĩa trang, hồi thời bà phủ S. chưa bán đất cho Hội Tương tế X. Họ nói với nhau: "Nhà Nước CS này ngang ngược không nể nang ai hết. Có ngày sẽ bị Trời Phật trừng phạt cho coi !".
Bên pḥng mạch, bây giờ, lúc nào cũng đông người. Có bịnh nhân đến xem mạch và có những người không phải đến xem mạch nhưng đă từng uống thuốc của thầy Năm Chén. Những người này, sau khi cúng bái bên chùa, bước qua đây ngồi nói chuyện cà kê. Làm như để hỗ trợ tinh thần thầy vậy. Có người hỏi:
- Rồi thầy dọn đi đâu ?
- Biết đi mô chừ !
- Quân ǵ mà vô nhân đạọ Muốn đuổi ai th́ đuổi. Muốn lấy của ai th́ lấy. Mà mở miệng ra là "cho nhân dân, v́ nhân dân".
- Tại cái số của tôi như rứa, mấy ông à. Nói mần chi ?
Bây giờ, thầy Năm Chén, sau khi trao mấy thang thuốc cho bịnh nhân, không phải chỉ nói vỏn vẹn câu quen thuộc "đổ năm chén nước, sắc c̣n một chén uống", mà c̣n dặn ḍ thêm phải ăn uống như thế nào, phải kiêng cữ những ǵ bởi v́ "cái tạng ni dễ bị bịnh khi trái gió trở trời"... Thầy c̣n nói: "Khi mô thấy bắt đầu khó chịu th́ lấy bao nhiêu lá ǵ với lá ǵ kèm theo bao nhiêu bông ǵ với bông ǵ ... sắc uống cho nó chận". Thầy làm như ngày mai thầy sắp đi xa. Và chắc đi lâu lắm, bịnh nhân cần bảo trọng lấy thân. Người nào cũng cảm động khi nhận mấy thang thuốc của thầy, mấy thang thuốc không phải chỉ có những vị này vị nọ, mà có cả t́nh người nằm trong đó. Chất liệu trân quí này, trong thời buổi này, thật hiếm hoi. Cho nên, khi cầm trên tay mấy thang thuốc, cử chỉ của họ bỗng trở nên trang trọng. Và người nào cũng nghĩ: "Tội nghiệp ! Người hiền hậu như vậy, bảy tám năm nay giúp đỡ đồng bào bịnh nhân ai cũng mang ơn ... Vậy mà nhà cầm quyền CS cũng không để cho yên !".
... Ít lâu sau, Kiệt được một người bạn có tàu đánh cá rủ đi chui bởi hắn đang cần người xếp máy. Kiệt về chùa cho cha hay. Thầy Năm Chén mừng rớt nước mắt:
- Rứa là lời cầu nguyện của cha đă được Ơn Trên chứng giám. Khi mô đi ?
- Mười hôm nữa.
- Ờ ... Chừ th́ ḿnh vô thắp nhang lạy tạ Trời Phật, đi con.
Năm hôm sau, bỗng thầy Năm Chén than "khó thở", "tỳ vị bất thông". Thầy không ăn được cơm, thầy ăn cháo. Cháo với chao, tương, rau luộc. Không ăn được những món cứng như dưa leo, dưa cải, củ cải muối ... những món thường dùng trong bữa cơm chay lạt ở chùa. Không thấy thầy uống thuốc. Thầy nói: "Cứ ăn cháo vài hôm là khỏi". Sư ông thương hại, an ủi: "Họ đuổi th́ ḿnh đi. Thầy lo làm chi cho sanh bịnh. Chừng hết hạn bốc mộ, tôi sẽ đưa thầy về quê tôi ở Nha Trang. Ở đó, cũng có một ngôi chùa nhỏ như vầy. Ḿnh sẽ tiếp tục giúp đồng bào như đă làm lâu nay. Thầy yên tâm đi. A di đà Phật...".
Ngày thứ mười, cha con thầy Năm Chén qua chùa lạy Phật. Xong, thầy đưa cho Kiệt một gói bằng vải đỏ đă phai màu nhỏ bằng đầu ngón tay cái, cột làm nhiều gút, nói:
- Cha cho con cái ni. Con giữ kỹ trong người để hộ thân.
Kiệt cho vào túi áo trên ngực, cẩn thận gài miệng túi bằng cây kim tây, nh́n cha cảm động, nghĩ: "Cha thật chu đáọ C̣n nhớ cho ḿnh bùa ngải để hộ thân nữa".
Chia tay mà hai cha con không dám ôm nhau. Sợ người ta để ư. Thầy không đưa con ra cổng nghĩa trang. Sợ người ta để ư. Thầy không dám để rơi một giọt nước mắt. Sợ người ta để ư ! Thầy chỉ thở dài. Thời buổi bây giờ, chỉ có thở dài là không thấy ai để ư. Bởi v́, ai cũng thở dài hết !
... Thời gian sau, thầy Năm Chén theo sư ông về chùa ở ngoại ô Nha Trang. Thầy lại bốc thuốc giúp đồng bào nghèo. Kiệt đi chui, lọt. Rồi định cư ở Canada ...
Một hôm, sực nhớ gói bùa ngải của cha, Kiệt ṭ ṃ mở ra xem: đó là ba cái răng vàng, loại răng cấm. Th́ ra thầy Năm Chén đă cạy ba cái răng vàng của ḿnh để cho con làm của hộ thân ! Không c̣n răng để nhai cơm, thầy chịu ăn cháo suốt phần đời c̣n lại. Nhớ cha, thương cha, Kiệt cầm ba cái răng vàng trong tay mà khóc hết nước mắt ...

Tiểu Tử